Czy inteligencja jest dziedziczna?

Iloraz inteligencji

Inteligencja jest podstawową zdolnością poznawczą, dzięki której możliwe jest radzenie sobie z różnymi problemami umysłowymi. Wysoki iloraz inteligencji umożliwia wykorzystanie posiadanego zasobu wiedzy wyuczonej, teoretycznej i doświadczenia w rozwiązywaniu problemów. Intelektualne możliwości człowieka objawiają się łatwością radzenia sobie w zaskakujących sytuacjach, rozwiązywania nowych zadań oraz szybkim i sprawnym pokonywaniu trudności. Dzieci, które uzyskują wysokie wyniki robiąc test na inteligencję zwykle lepiej radzą sobie w szkole i na studiach. Czy rzeczywiście na podstawie własnego poziomu inteligencji można określić stopień uzdolnień swojego potomstwa?

Jeszcze do niedawna poglądy specjalistów na temat inteligencji były zgodne i jednoznaczne. Tę wysoko rozwiniętą zdolność uważano dotąd za wyznaczoną w ogromnej mierze czynnikami genetycznymi, zaś w mniejszym stopniu środowiskiem zewnętrznym. Na początku dwudziestego wieku brytyjski uczony prof. Cyril Burt ogłosił swoją koncepcję na temat dziedziczności inteligencji. W swoich twierdzeniach powołał się na test na IQ przeprowadzony na grupie bliźniąt, które wychowywane były wspólnie lub zostały rozdzielone. Zgodnie z jego teorią bliźnięta niezależnie od okoliczności wykazywały podobny iloraz inteligencji. Miało to dowieść tezy jakoby o uzdolnieniach bliźniąt nie decydowały ani warunki, jakie im stworzono, ani środowisko w którym dorastały, lecz indywidualne cechy dziedziczone po rodzicach.  Profesor Burt zyskał tak wielkie uznanie, że po II wojnie światowej został doradcą rządu ds. edukacji i odegrał kluczową rolę w brytyjskim szkolnictwie. Gdy po jego śmierci zaczęto się wnikliwie przyglądać jego osiągnięciom na jaw wyszło, że owe badania nad bliźniętami były kompletną mistyfikacją. Najprawdopodobniej C. Burt swoje odkrycia po prostu wymyślił. Nadal brakuje jednoznacznej odpowiedzi na temat tego, czy iloraz inteligencji jest dziedziczony po rodzicach. Prawdopodobnie inteligencja jest bardzo złożoną cechą związaną z wspólnym działaniem wielu różnych genów, które są przekazywane z pokolenia na pokolenie. Założenie, że mechanizm dziedziczenia polega na przekazywaniu w genach uzdolnień lub ich braku jest zbyt daleko idącym uproszczeniem. Jak wykazały badania przeprowadzone przez Sir Francisa Galtona (1883) nie ma pewności, że dziecko będzie pod względem intelektualnym podobne do rodziców. Inteligencja jest dziedziczna zgodnie z biologicznym prawem „regresji do średniej”. Badając to zjawisko Galton zauważył spadek przeciętnego poziomu uzdolnień potomstwa w stosunku do rodziców. Szansa, że potomek inteligentnych rodziców okaże się drugim Beethovenem wynosi tylko jeden do czterech. Według niego potomstwo rodziców bardzo inteligentnych jest przeciętnie mniej uzdolnione od swoich rodziców. Uzdolnienia „cofają się” w wyniku przekazywania z pokolenia na pokolenie. Jego obserwacje zadały kłam powszechnie wówczas panującemu przekonaniu, że inteligencja jest dziedziczona w linii prostej w wyniku czego mało inteligentni rodzice muszą mieć mało inteligentne dzieci, zaś bardzo inteligentni rodzice na odwrót. Według badań, które przeprowadził Galton dzieci bardzo inteligentnych rodziców również będą inteligentne, lecz nie aż tak bardzo, jak rodzice. Dzieci mało inteligentnych rodziców będą mniej inteligentne od przeciętnego człowieka, lecz nie tak krańcowo jak ich rodzice. Innymi słowy gdyby tak było społeczeństwo byłoby całkowicie statyczne lub podzielone na kasty, zaś dzieci robotników na zawsze skazane na kopanie dołów lub zamiatanie ulic. W rzeczywistości wygląda to zupełnie inaczej. Podobieństwa i różnice między rodzicami a dziećmi mają swoje źródło w mieszaniu się genów i wpływu środowiska zewnętrznego.

Wielu rodziców marzy, że obdarzą swoje dzieci inteligencją co najmniej równą ich własnej. O inteligencji raczej nie można mówić, że jest dziedziczna, lecz wrodzona. Niektórzy rodzą się posiadając uzdolnienia intelektualne, zaś u innych wykształcają się one w toku dorastania i nabywania życiowego doświadczenia. Posiadanie odpowiednich genów nie jest jednoznaczne z umiejętnych wykorzystaniem swojego potencjału. Zatem na wartość wyniku jakie da test IQ nie ma wyłącznie wpływu genetyka.

Kto ma wyższe IQ? Mężczyźni czy kobiety?